Δυνατότητα μετατροπής της πενταετούς κάθειρξης σε χρηματική – Πρόσφατη Νομολογία

Σε συνέχεια προηγούμενης ανάρτησής μας, θα ασχοληθούμε ξανά με το θέμα της δυνατότητας μετατροπής της πενταετούς καθείρξεως σε χρηματική, ένα ζήτημα που έχει απασχολήσει τον τελευταίο καιρό την Νομολογία, δίνοντας αντικρουόμενες λύσεις κάθε φορά.

Οι σημαντικότερες αποφάσεις που έχουν αναλυθεί ήταν η 454/2016 του Ε’ Ποινικού Τμήματος του Αρείου Πάγου, η οποία τάσσεται υπέρ της δυνατότητας μετατροπής της πενταετούς κάθειρξης σε χρηματική και η 1586/2016 του Ε’ Ποινικού Τμήματος του Αρείου Πάγου που αντιτάσσεται της μετατροπής.

Μία ακόμα απόφαση που έρχεται να προστεθεί στην νομολογία του Αρείου Πάγου είναι η 130/2017 του Ζ’ Ποινικού Τμήματος. Στην εν λόγω απόφαση επαναδιατυπώνεται τα βασικά επιχειρήματα της υπέρ της μετατροπής μερίδας της νομολογίας και της θεωρίας και  αυτά είναι :

  • Στο άρθρο 82 παρ. 1 και 3 ΠΚ, όπως αυτές αντικαταστάθηκαν από τις περ. 1 και 2 της υποπαραγράφου ΙΓ’ του πρώτου άρθρου ν. 4093/2012 ορίζονται τα εξής : “1. … Η περιοριστική της ελευθερίας ποινή που είναι μεγαλύτερη από δύο έτη και δεν υπερβαίνει τα πέντε μετατρέπεται σε χρηματική ποινή, εκτός αν το δικαστήριο με απόφαση του ειδικά αιτιολογημένη κρίνει ότι απαιτείται η μη μετατροπή της για να αποτραπεί ο δράστης από την τέλεση άλλων αξιόποινων πράξεων…3. Κάθε ημέρα φυλάκισης υπολογίζεται σε ποσό από πέντε (5) ευρώ έως εκατό (100) ευρώ … Με κοινή απόφαση των Υπουργών Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Οικονομικών μπορεί να αυξομειώνονται τα προβλεπόμενα ποσά μετατροπής των περιοριστικών της ελευθερίας ποινών”. Κατά την έννοια της ανωτέρω διατάξεως, ως περιοριστική της ελευθερίας ποινή, που είναι ανώτερη από δύο έτη και δεν υπερβαίνει τα πέντε έτη, η οποία μετατρέπεται σε χρηματική, εκτός αν το δικαστήριο με ειδικά αιτιολογημένη απόφασή του κρίνει ότι απαιτείται η μετατροπή της για να αποτραπεί ο δράστης από την τέλεση άλλων αξιοποίνων πράξεων, νοείται τόσο η ποινή φυλακίσεως όσο και η ποινή καθείρξεως. Η ερμηνευτική εκδοχή αυτή συμπορεύεται με το γράμμα του νόμου, όπου προκρίνεται η διατύπωση “περιοριστική της ελευθερίας ποινή”, και όχι ο όρος “φυλάκιση”, αλλά και με τον σκοπό του νόμου, ο οποίος συνίσταται στην αποσυμφόρηση των φυλακών με πνεύμα σύγχρονης σωφρονιστικής αντίληψης. Επομένως, δίνεται η δυνατότητα μετατροπής για περιορισμένο χρονικό διάστημα και ποινής καθείρξεως πέντε ετών, συμπεριλαμβάνοντάς την στη φραστική διατύπωση “στερητική της ελευθερίας ποινή” και αναφέροντας ρητά τον όρο “πενταετής κάθειρξη”.
  •  Ως βαρύνον κριτήριο για τη μετατροπή της στερητικής της ελευθερίας ποινής σε χρηματική ποινή δεν τάσσεται ο κακουργηματικός ή πλημμεληματικός χαρακτήρας της πράξης αλλά η φύση και η χρονική διάρκεια της στερητικής της ελευθερίας ποινής, η οποία και σε κακουργήματα, όταν συντρέχουν ελαφρυντικές περιστάσεις ή άλλοι γενικοί λόγοι μείωσης της ποινής, έχει ως ελάχιστα όρια φυλάκιση τουλάχιστον δύο ετών ή ενός έτους (άρθρο 83 στοιχ. β’ -γ’ ΠΚ). Από τα προαναφερθέντα συνάγεται, ότι υπόκειται σε μετατροπή και η ποινή καθείρξεως πέντε ετών, καθώς και η συνολική ποινή καθείρξεως, όταν η ποινή βάση αυτής είναι ποινή καθείρξεως πέντε ετών (ΑΠ 454/2016).

Η συγκεκριμένη απόφαση αναιρέθηκε μερικώς κατά το μέρος που αρνείται το Τριμελές Εφετείο την δυνατότητα μετατροπής της πενταετούς καθείρξεως στον αναιρεσείοντα λόγω παραβίασης της ουσιαστικής ποινικής διάταξης του άρθρου 82 παρ. 1 ΠΚ σύμφωνα με το 510 παρ. 1 στοιχ. Ε’ ΚΠΔ.

Το ζήτημα αυτό πλεόν αναμένεται να επιλυθεί από την Ολομέλεια του Αρείου Πάγου.